Uderzenie pioruna w dom zbudowany z materiałów niepalnych jest z pewnością mniej groźne niż w dom drewniany lub dom z dachem krytym papą czy gontem. Nie oznacza to jednak, że dom murowany wolny jest od jakichkolwiek zagrożeń podczas gwałtownej burzy. W niebezpieczeństwie mogą się znaleźć zwłaszcza instalacje elektryczne oraz podłączone do nich urządzenia, którym grozi zniszczenie w wyniku przepływu tzw. prądów piorunowych. Jedynym sposobem, aby uchronić dom przed takimi zagrożeniami, jest założenie instalacji odgromowej na zewnątrz domu, a wewnątrz - zastosowanie specjalnych urządzeń ochronnych. O takich zabezpieczeniach warto pomyśleć już na etapie projektu. Po pierwsze, by uniknąć niepotrzebnych dodatkowych kosztów, jakie wiązałyby się z zakładaniem instalacji w już zbudowanym domu. Po drugie, aby można ją było zaprojektować tak, by go nie szpeciła.
Zagrożenie piorunem
Zagrożenia budynku uderzeniem pioruna uwarunkowane są czynnikami dwojakiego rodzaju. Pierwsze są od nas niezależne: na przykład liczba dni burzowych w roku na danym obszarze oraz prawdopodobne parametry samych wyładowań.
Drugi rodzaj to czynniki bezpośrednio związane z budynkiem, na które mamy wpływ: materiały, z jakich został zbudowany, oraz jego usytuowanie w stosunku do innych obiektów w okolicy. Decydując się na dach z materiałów palnych, musimy się liczyć ze zwiększonym niebezpieczeństwem uszkodzenia czy nawet zniszczenia go w wyniku uderzenia pioruna. Podobnie jest z lokalizacją domu - postawiony z dala od wysokich drzew lub na wzgórzu będzie zawsze bardziej narażony na uderzenie pioruna niż budynki w zabudowie zespołowej czy choćby w sąsiedztwie wysokich drzew.
Jak zabezpieczyć dom przed piorunem?
O tym, że jedyną skuteczną ochronę przed groźnymi skutkami uderzenia pioruna stanowi instalacja odgromowa, wie prawie każdy, ale o tym, że jej zaprojektowanie i wykonanie powinno się zlecić fachowcowi - elektrykowi z odpowiednimi uprawnieniami - często się zapomina. A to właśnie fachowiec ustala czy ochrona odgromowa danego budynku jest potrzebna, oraz określa jego minimalny (bezpieczny) poziom ochrony. Decyzja co do tego, czy instalacja odgromowa ma zapewniać tylko ochronę na poziomie podstawowym, czy też ewentualnie na poziomie wyższym, zależy od inwestora. Im wyższy bowiem poziom ochrony, tym większa jej skuteczność, ale również tym większe są jej koszty.
Budowa instalacji odgromowej
Instalacja odgromowa to zespół połączonych ze sobą elementów, których zadaniem jest przejęcie prądu wyładowania piorunowego i odprowadzenie go jak najkrótszą drogą do ziemi bez szkody dla budynku, przebywających w nim ludzi oraz urządzeń elektrycznych i elektronicznych stanowiących jego wyposażenie. Instalacja odgromowa składa się ze zwodów i przewodów odprowadzających oraz uziomów i przewodów uziemiających.
Zwody. Są to specjalnie ułożone na dachu przewody metalowe (zwody sztuczne) albo wykorzystane w instalacji odgromowej metalowe elementy budynku (zwody naturalne), których zadaniem jest bezpośrednie przejmowanie prądów piorunowych.
Jako zwody sztuczne stosuje się druty ze stali ocynkowanej, miedzi lub stali nierdzewnej. Mogą być one ułożone bezpośrednio na dachu lub nieco ponad jego powierzchnią; projektant musi obliczyć, czy przepływ prądu piorunowego w przewodach nie spowoduje termicznego uszkodzenia dachu.
Do zwodów naturalnych zalicza się wszystkie przewodzące elementy konstrukcyjne budynku. Na dachach płaskich i tarasach mogą to być na przykład metalowe balustrady, rynny, ornamenty, poręcze itd. Jako zwody naturalne mogą zostać również użyte metalowe pokrycia dachów - jeżeli ich grubość nie jest mniejsza niż 0,5 mm, a pod spodem nie ma łatwopalnych materiałów (na przykład trocin, trzciny itp.). Za zwody naturalne mogą też posłużyć blachy powlekane o grubości minimum 0,5 mm, pokryte warstwą ochronną o grubości mniejszej niż: 1 mm jeżeli to PVC i 0,5 mm jeśli to asfalt.
Uwaga! Niektóre firmy zajmujące się ochroną odgromową proponują czasami wykonanie tzw. piorunochronów aktywnych. Zwody pokrywające dach są w nich zastąpione pojedynczym prętem (masztem) ze specjalną głowicą. Pręt taki jest łączony z uziomami za pomocą dwóch przewodów odprowadzających. Wykonanie takiego piorunochronu jest co prawda tańsze niż tradycyjnego, jednak według opinii Polskiego Komitetu Ochrony Odgromowej SEP (Stowarzyszenia Elektryków Polskich) nie może ono zastępować właściwie zaprojektowanej instalacji odgromowej, lecz stanowić jeden z jej elementów.
Przewody odprowadzające. Służą do łączenia zwodów albo z przewodami uziemiającymi, albo z uziomem fundamentowym. Można je ułożyć w następujących miejscach:
- na zewnętrznej elewacji budynku;
- pod tynkiem - ale tylko w ścianach wykonanych z materiałów niepalnych;
- wzdłuż rynien i rur spustowych - co pozwala ukryć przewody nawet wtedy, gdy budynek jest już otynkowany.
Liczba przewodów odprowadzających nie może być mniejsza niż dwa, przy czym zaleca się zachowanie jednakowych odległości między przewodami. Jeśli warunek ten jest trudny do spełnienia, trzeba dopilnować, aby przewody odprowadzające biegły w pobliżu narożników budynku.
Przewody odprowadzające łączy się z uziemieniem za pomocą zacisku probierczego, który zazwyczaj umieszcza się w puszce ochronnej. Puszka może być umieszczona na ścianie lub schowana w elewacji budynku.
Uziomy. W instalacji odgromowej można stosować dwa typy uziomów:
- otokowe i fundamentowe;
